Van Luisteraar naar Dirigent: Waarom je de regie over je AI-orkest moet blijven voeren
Een betoog over kunstmatige intelligentie, menselijke leiding en het gevaar van robotdirigenten.
Het instrument dat alles veranderde
Er zijn momenten in de geschiedenis van technologie waarop een metafoor opeens perfect past. De auto die je "bestuurt", het internet dat je "surft", de cloud waar je data "woont". Maar voor kunstmatige intelligentie hebben we nog geen gedeelde taal gevonden. Daarom mis je misschien wat er nu werkelijk gebeurt.
Stel je een symfonisch orkest voor. De strijkers, de blazers, de percussie, het koper. Decennia lang waren wij het publiek in de zaal. We zaten op onze stoelen, luisterden naar Mozart of Mahler, en bewonderden het meesterschap van de muzikanten. Prachtig, ontroerend soms, maar we zaten daar vooral – passief ondergaand wat anderen voor ons creëerden.
Toen kwam ChatGPT, eind 2022. Voor het eerst kregen gewone mensen een instrument in handen waarmee ze zelf muziek konden maken. Niet perfect, niet altijd zuiver, maar verdomd indrukwekkend. Tekst schrijven werd als viool spelen, afbeeldingen genereren als fluit, code schrijven als piano. Opeens waren we geen toeschouwers meer, maar muzikanten. We zaten in het orkest.
Die sensatie was bedwelmend. Je tikte iets in, en er kwam muziek uit. Sommigen ontdekten dat ze best aardig konden "spelen" – hun prompts werden slimmer, hun resultaten beter. Anderen bleven hangen in het beginstadium, haperende klanken producerend en gefrustreerd rakend over waarom het bij anderen wel lukte.
Maar het fundamentele probleem bleef: je speelde nog altijd één instrument tegelijk. Wil je tekst? Pak de viool. Wil je code? Naar de piano. Wil je een afbeelding? De fluit. Je rende heen en weer tussen instrumenten, probeerde ze te combineren, maar eigenlijk maakte je nog steeds kamermuziek – niet de grootse symfonie die je voor ogen had.
De dirigent betreedt het podium
Dan gebeurt er iets opmerkelijks. Eind 2024, begin 2025, verschijnen de agents. Claude Code. Cursor. Windsurf. En plotseling sta je niet meer achter één instrument, maar met een dirigeerstokje op het podium.
Het verschil is existentieel. Je zegt niet meer: "Schrijf deze code" en wacht tot het klaar is. Je zegt: "Bouw een webapp voor mental health intake met real-time AI-ondersteuning, AVG-compliant, geïntegreerd met Supabase, met Nederlandse conversatiescripts." En dan zie je het gebeuren.
De strijkers (de code-schrijvers) beginnen hun deel. De blazers (de info-zoekers) duiken in veiligheidsdocumentatie en privacy-richtlijnen. De percussie (de testers) hamert op fouten en inconsistenties. Het koper (de UI-designers) geeft het geheel glans. En jij – jij dirigeert. Je stuurt bij. Je zegt: "Nee, die passage moet zachter, die brug steviger, die coda anders."
Ik ervaar dit dagelijks terwijl ik werk aan heliobuddy.studio, een platform voor POH-GGZ'ers. Mijn instructies aan Claude Code zijn geen losse commando's meer, maar dirigeergebaren voor een heel orkest.
Dit is fundamenteel anders dan het oude ChatGPT-tijdperk. Toen moest je precies weten welk instrument je wilde bespelen en hoe. Nu hoef je te weten wat je wilt horen, en het orkest vindt de weg. Het verschil tussen "schrijf deze drie regels Python" en "bouw een compleet systeem dat dit probleem oplost" is het verschil tussen oefening en optreden.
De automatische dirigent
En toen kwam Clawdbot. Of Moldbot, zoals het nu heet na juridisch gedoe. En hier wordt het griezelig.
Stel je voor: je installeert een robot-dirigent. Die dirigent krijgt toegang tot je agenda, je email, je WhatsApp, je bankrekening. Je zegt: "Regel mijn leven." En vervolgens ga je naar huis. Je zit weer in de zaal. Het orkest speelt door, dag en nacht, maar jij bent geen muzikant meer, geen dirigent. Je bent toeschouwer geworden van een voorstelling die jouw orkest opvoert zonder dat je erbij bent.
De verhalen zijn fascinerend en angstaanjagend tegelijk. Iemand gaf zijn Clawdbot een handelsportefeuille van 2.000 dollar en zei: "Als je een RTX 4090 wilt, verdien hem dan zelf." De bot handelt nu 24/7 in crypto en aandelen. Een ander liet zijn bot "goedemorgen" en "goedenacht" naar zijn vrouw sturen. Twee dagen later voerde de bot volledige gesprekken met haar – zonder dat hij erbij was.
Dit is het moment waarop je moet stoppen en nadenken. Want wat gebeurt hier werkelijk?
Je hebt een orkest – jouw talenten, jouw tijd, jouw geld, jouw contacten, jouw verhaal. En je geeft de dirigeerstok aan een robot met de belofte dat het makkelijker wordt. Geen beslissingen meer nemen. Geen keuzes maken. Het orkest speelt gewoon, automatisch, optimaal.
Maar optimaal voor wie? Voor wat?
Het orkest speelt muziek die jij niet gekozen hebt, in een stijl die jij niet bedacht hebt, voor een publiek dat jij niet kent. En jij? Jij zit in de zaal en ondergaat het. Je bent terug waar je begon – passief, machteloos, beroofd van het enige dat telt: je vermogen om te kiezen wat er gespeeld wordt.
De dirigeerstok pakken
Hier is het punt waar veel mensen de verkeerde afslag nemen. Ze horen dit soort verhalen en denken: AI is gevaarlijk, dus ik blijf weg. Terug naar de zaal met me, geef mij maar gewoon het concert dat anderen voor me spelen.
Maar dat is precies de verkeerde reactie.
De les van deze metafoor is niet: "Vertrouw geen orkest." De les is: "Blijf dirigeren."
Want hier is het mooie: agents zoals Claude Code geven je ongekende macht om complexe dingen te bouwen die voorheen onbereikbaar waren. Niet omdat de technologie het voor je doet, maar omdat je eindelijk de juiste instrumenten hebt om jouw visie werkelijkheid te maken.
Ik ben geen programmeur. Ik ben GGZ-professional met dertig jaar ervaring in forensische psychiatrie en verslavingszorg. Toch bouw ik nu een compleet platform dat POH-GGZ'ers kan helpen met AI-ondersteunde intake en behandelprotocollen. Niet omdat ik leerde coderen, maar omdat ik leerde dirigeren.
Het verschil is cruciaal. Dirigeren betekent: weten wat je wilt horen. Weten wanneer de strijkers te dominant worden en de blazers meer ruimte nodig hebben. Weten wanneer het tempo moet veranderen. Weten wanneer je even moet stoppen, evalueren, bijsturen.
Dirigeren is niet passief. Het is hyperactief. Maar je activeert niet je vingers op een instrument – je activeert je visie, je waarden, je bedoelingen. Je zegt niet: "Speel deze noot." Je zegt: "Dit is de emotie die ik wil overbrengen, vind de noten die dat doen."
De keuze
We staan op een kruispunt. De ene kant leidt naar Clawdbot: geautomatiseerde dirigenten die je leven "optimaliseren" terwijl jij toekijkt. De andere kant leidt naar bewust dirigentschap: jij met de stok, het orkest dat reageert op jouw intenties.
De verleiding van automatisering is groot. Het is makkelijk. Het is efficiënt. Het belooft je vrij te maken van vermoeiende keuzes. Maar wat het werkelijk doet is je bevrijden van je vermogen om te kiezen – en daarmee van je menselijkheid zelf.
Want dit is waar het om draait: de richting bepalen. Niet elk instrument bespelen, niet elke noot zelf schrijven, maar weten welke symfonie je wilt laten klinken en het orkest leiden tot die symfonie bestaat.
Een bemoediging
Als dit allemaal een beetje overweldigend klinkt, begrijp ik dat. De technologie ontwikkelt zich razendsnel. Elke week zijn er nieuwe mogelijkheden, nieuwe tools, nieuwe agents die meer kunnen dan de vorige.
Maar laat je niet intimideren. De dirigeerstok ligt daar voor je. Je hoeft geen expert te zijn in elk instrument om te kunnen dirigeren. Je moet alleen weten wat je wilt laten klinken.
Begin klein. Experimenteer. Geef een agent een opdracht en kijk wat er gebeurt. Stuur bij. Verbeter. Herhaal. Niet omdat het makkelijk is, maar omdat het jouw symfonie is.
En blijf vooral wakker. Blijf kritisch. Wanneer een tool je verleidt om de stok weg te leggen en terug te gaan zitten in de zaal – wanneer het belooft "het voor je te regelen" zonder dat jij hoeft te kiezen – dan is het tijd om nee te zeggen.
Want het mooiste aan een orkest is niet dat het perfect speelt. Het mooiste is dat het speelt wat jij wilde laten klinken. Dat het jouw visie vertaalt in muziek die de wereld nog niet gehoord had. Dat het mogelijk maakt wat voorheen onmogelijk leek.
Maar alleen als jij de dirigent blijft.
Het orkest wacht. De stok ligt klaar. Welke symfonie ga jij laten klinken?---
Rudi Voet is POH-GGZ met dertig jaar ervaring in forensische psychiatrie en verslavingszorg. Hij ontwikkelt heliobuddy.studio, een AI-ondersteund platform voor zorgprofessionals.